Η πρόσβαση στην ενέργεια είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη προϋπόθεση ζωής. Το Άρθρο 25(1) του Ελληνικού Συντάγματος τοποθετεί τον κανόνα κράτους δικαίου κοινωνικής πρόνοιας στα θεμέλια του καθεστώτος· το Άρθρο 25(4) δεσμεύει το κράτος να προστατεύει τους πολίτες έναντι κοινωνικών και φυσικών κινδύνων· το Άρθρο 5(5), προστεθέν κατά την τροποποίηση του 2001, εγγυάται το δικαίωμα προστασίας της σωματικής και ψυχικής υγείας. Η ενεργειακή πενία ορίζεται βάσει άρθρου 2(23) του Νόμου 4951/2022 και μετράται από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ). Οι στόχοι Πυλώνα 02 είναι ευθυγραμμισμένοι με την αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ 2023). Χρηματοδοτούμενο από Φακέλους Α και Μ.
Η Ελλάδα δεν απέτυχε στην κοινοτική ενέργεια λόγω έλλειψης νομοθεσίας. Απέτυχε επειδή η νομοθεσία ήταν αρκετά ευρεία ώστε να αποικισθεί. Ο Νόμος 4513/2018 ήταν ο πρωτοπόρος της ΕΕ, υιοθετημένος έντεκα μήνες πριν από τη σχετική Οδηγία ΕΕ. Ένας ευρύς ορισμός επέτρεψε σε εμπορικούς επενδυτές να εγγραφούν ως ενεργειακές κοινότητες για να αξιώσουν προτεραιότητα πρόσβασης. 105 έργα μεταβιβάστηκαν επισήμως από ενεργειακές κοινότητες σε ιδιωτικές εταιρείες μετά την ηλεκτροδότηση. Ο Νόμος 4951/2022 πρόσθεσε έπειτα εγγυητική επιστολή 35.000 € ανά MW που ένας εμπορικός επενδυτής δομεί γύρω τακτικά και τριάντα αγρότες δεν μπορούν να ανταποκριθούν. Ο Νόμος 5037/2023 δοκίμασε μια φρέσκια αρχή. 100 εκατ. € σε κεφάλαια ΤΑΑ ΕΕ δεσμευμένα για κοινοτική αυτοκατανάλωση έληξαν αδαπάνητα.
Αυτό δεν είναι διοικητική ανικανότητα. Είναι η προβλέψιμη συνέπεια της οικοδόμησης ενός πλαισίου κοινοτικής ενέργειας χωρίς σκληρές απαιτήσεις δημοκρατικού σχεδιασμού. Όπου η διακυβέρνηση είναι προαιρετική, δεν ασκείται. Όπου η πραγματική κυριότητα είναι αδιαφανής, κρύβεται. Όπου η πρόσβαση στο δίκτυο απονέμεται κατά σειρά χρονικής προτεραιότητας, οι μεγάλοι επενδυτές φτάνουν πρώτοι.
Οι οκτώ αρχές σχεδιασμού της Elinor Ostrom είναι εμπειρικά ευρήματα, όχι ιδεολογία. Σαφή όρια, παρακολούθηση, συλλογικές επιλογές, βαθμιαίες κυρώσεις, επίλυση συγκρούσεων, αναγνώριση, ένθετες επιχειρήσεις. Θεσμοί που τις ενσωματώνουν επιβιώνουν. Θεσμοί που τους λείπουν καταρρέουν ή καταλαμβάνονται. Η ελληνική εμπειρία επιβεβαιώνει αμφότερα.
Η απάντηση του AURIO δεν είναι να επανασχεδιάσει τα κίνητρα ξανά. Είναι να καταστήσει υποχρεωτική τη δημοκρατική διακυβέρνηση, διαφανή την πραγματική κυριότητα και νομικά εξαναγκαστή την κοινοτική προτεραιότητα. Νομοθετικός περιορισμός μερισμάτων, στο πρότυπο του Βελγίου. Δικαίωμα κοινοτικής προτίμησης 20 τοις εκατό, στο πρότυπο της Δανίας. Κλιμακωτή άδεια προμηθευτή για συνεταιρισμούς, στο πρότυπο της Γερμανίας. Υποχρεωτική ψηφιακή διαφάνεια, στο πρότυπο της Καταλωνίας.
Η Αισύμη είναι η τοπική απόδειξη. Το χωριό έλαβε 558.000 € σε πληρωμές τέλους καταναλωτικού οφέλους για το διάστημα 2021 έως 2022 από αιολικά πάρκα που ανήκουν αλλού, τη δεύτερη υψηλότερη κοινοτική πληρωμή στην Ελλάδα. Σε ηλιακή διάταξη κοινοτικής ιδιοκτησίας 500 kW που παράγει 750 MWh ετησίως με το προφίλ ηλιακής ακτινοβολίας της Θράκης, το υφιστάμενο τέλος καταναλωτικού οφέλους αποδίδει περίπου 600 € τον χρόνο στο χωριό. Η συνεταιριστική κυριότητα της ισοδύναμης διάταξης αποδίδει περίπου 45.000 € τον χρόνο ως μέρισμα μέλους, κεφαλαιακό αποθεματικό και κοινοτικό ταμείο. Ο ετήσιος λόγος είναι 75 προς 1. Πάνω στην εικοσιπενταετή σχεδιαστική ζωή της εγκατάστασης η σωρευτική διαφορά υπερβαίνει το 1 εκατ. € πριν από την κεφαλαιακή ανατίμηση του ίδιου του περιουσιακού στοιχείου. Η αποζημίωση είναι κλάσμα των εσόδων κάποιου άλλου. Η κυριότητα είναι το σύνολο του πλεονάσματος ενός τοπικά διοικούμενου παραγωγικού στοιχείου. Η αριθμητική είναι το επιχείρημα για την πρόταση, και η πρόταση είναι το επιχείρημα για τον πυλώνα.
Η Αισύμη είναι δεύτερη στον πίνακα αποζημιώσεων. Η Ύδρα είναι πρώτη. Καμία από τις δύο δεν είναι στον πίνακα κυριότητας. Τα νησιά των Κυκλάδων και της Δωδεκανήσου εκτελούν μια διαφορετική παραλλαγή του ίδιου μοτίβου: παραγωγή πετρελαίου εισαγόμενη με πλοίο, κόστη καυσίμων που απορροφώνται από το εθνικό δίκτυο, ενεργειακή πενία συγκεντρωμένη στους χειμερινούς μήνες. Η Τήλος απέδειξε την εναλλακτική το 2019: ένα υβριδικό μικροδίκτυο αιολικής και ηλιακής ενέργειας, υποστηριζόμενο από αποθήκευση μπαταριών, που στήριξε το νησί για μεγάλες περιόδους με ανανεώσιμη παραγωγή και μόνο, στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon 2020 TILOS. Η Κρήτη διαθέτει την καλύτερη ηλιακή ακτινοβολία στην ηπειρωτική Ευρώπη και έναν γερασμένο θερμικό στόλο που το εθνικό σχέδιο μετάβασης δεν έχει ακόμη αντικαταστήσει. Η Πελοπόννησος φέρει αιολικό πόρο που οι εμπορικοί επενδυτές βρήκαν πριν προλάβουν οι συνεταιρισμοί. Η αριθμητική που λειτουργεί στην Αισύμη λειτουργεί οπουδήποτε ένα τοπίο φέρει περισσότερη παραγωγή από όση κατέχει η κοινότητά του. Ο Πυλώνας 02 είναι εθνική πολιτική: νομοθετημένο συνεταιριστικό πλαίσιο, νομοθετημένο μερίδιο κυριότητας, διαφανές μέρισμα, λωρίδα προτεραιότητας πρόσβασης στο δίκτυο. Αυτό που θα ξεκινήσει στον Έβρο είναι το μοτίβο, όχι το πρόγραμμα.
Ένας πυλώνας που προτείνει κοινοτική παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας οφείλει να ορίζει πού τοποθετούνται τα φωτοβολταϊκά πάνελ και οι ανεμογεννήτριες. Η αρχή του AURIO είναι σαφής: οι κοινοτικές ανανεώσιμες εγκαθίστανται σε υποβαθμισμένη ή περιθωριακή γη, σε χώρους πρώην βιομηχανικής χρήσης, σε στέγες, σε σκίαστρα στάθμευσης και στις αχρησιμοποίητες επιφάνειες δημοσίων κτιρίων, αξιοποιώντας υφιστάμενες υποδομές χωρίς να εκτοπίζουν παραγωγική γη, και δεν εγκαθίστανται επί Αγροτικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας (ΑΓΥΠ), όπως αυτή ορίζεται στον Νόμο 2637/1998 Άρθρο 56 και διαβαθμίζεται με την ΚΥΑ 168040/2010. Παράλληλα, η Πρόταση 14 του Πυλώνα 01 ενισχύει αυτή την προστασία· ο Πυλώνας 02 την τηρεί. Τα ενεργειακά και τα διατροφικά κοινά μοιράζονται την ίδια γη· οι δύο πυλώνες αλληλοπροστατεύονται δομικά.
Ο πόρος είναι εδώ. Η κυριότητα κρατήθηκε αλλού. Ο Πυλώνας 02 είναι η διαδρομή από την αποζημίωση στην κυριότητα.
Το AURIO είναι για τους ανθρώπους που είναι έτοιμοι να κατέχουν αυτό που χρησιμοποιούν.