Μια τράπεζα σπόρων μέσα σε μια σκηνή

Σήμερα το πρωί το Reuters μετέδωσε από το Ντέιρ αλ Μπάλαχ, στο κέντρο της Λωρίδας της Γάζας, την ιστορία ενός αγρότη που λέγεται Σαλάμα Μουχάνα. Είναι 71 ετών. Πριν από τον πόλεμο διατηρούσε μια τράπεζα σπόρων στην πόλη Καράρα. Είχε ψυγεία, ηλιακή ενέργεια, ξηραντήριο, μηχανή καθαρισμού και διαλογής σπόρων. Φύλαγε εβδομήντα τόνους αποθέματος από σαράντα δύο καλλιέργειες: μαυρομάτικα φασόλια, καρπούζι, φασκόμηλο, τα βασικά της παλαιστινιακής γεωργίας. Στις αρχές του 2024 καταστράφηκε.

Ξεκίνησε από την αρχή. Με σπόρους που του έδωσαν πίσω οι αγρότες που συνεργάζονταν με την τράπεζα, εκείνος και η ομάδα του ξανάχτισαν ένα απόθεμα τριάντα δύο τοπικών ποικιλιών. Το φυλάνε σε σακιά λινάτσας και πλαστικά δοχεία μέσα σε μια σκηνή, και μεγαλώνουν φυτά στα χωράφια γύρω της. Ένας αγρότης που λέγεται Χάλεντ αλ Άσταλ σπέρνει αυτόν τον σπόρο πεντακόσια μέτρα από τη γραμμή πίσω από την οποία έπρεπε να αποσυρθούν τα ισραηλινά στρατεύματα με την εκεχειρία του περασμένου Οκτωβρίου. Όταν ρωτήθηκε γιατί μένει, είπε στο Reuters: είμαστε εδώ στη γη μας, και θα την καλλιεργήσουμε.

Ανοίξαμε σήμερα τη σειρά μας για τον Πυλώνα 01 με τον σπόρο. Δεν σχεδιάσαμε να κάνουν οι ειδήσεις το επιχείρημα για λογαριασμό μας το ίδιο πρωί. Το έκαναν.

Σε τι χρησιμεύει μια τράπεζα σπόρων

Μια τράπεζα σπόρων δεν είναι μουσείο. Είναι το κομμάτι ενός διατροφικού συστήματος που επιβιώνει όταν όλα γύρω του σταματούν. Η εξήγηση που έδωσε ο ίδιος ο Μουχάνα στο Reuters είναι ολόκληρη η υπόθεση σε μία πρόταση: ο τοπικός παραδοσιακός σπόρος μπορεί να φυλαχτεί και να ξανασπαρθεί χρόνο με τον χρόνο, ενώ οι υβριδικές ποικιλίες που εισάγονται δεν μπορούν. Ένας ιδιοκτήτης φυτωρίου στη Χαν Γιουνίς το είπε πιο κοφτά. Όταν περιορίστηκαν οι εισαγωγές μέσα στο 2025, ο τοπικός σπόρος έγινε η μόνη σανίδα σωτηρίας.

Προσέξτε τι ξανάχτισε την τράπεζα. Όχι υπουργείο, όχι δωρητής, όχι εταιρεία. Οι αγρότες που έπαιρναν σπόρο από εκεί έφεραν σπόρο πίσω. Μια τράπεζα σπόρων αξίζει ακριβώς όσο η κοινότητα που τη συντηρεί, και αυτό είναι ο σχεδιασμός της, όχι αδυναμία της.

Ο σπόρος είναι το πρώτο πεδίο κυριαρχίας και το πρώτο πεδίο άλωσης. Στη Γάζα η άλωση γίνεται με βομβαρδισμό και αποκλεισμό. Στην Ελλάδα γίνεται πιο αθόρυβα. Είναι μια ευρεσιτεχνία, ένας κατάλογος, ένα συμβόλαιο για εισροές που πρέπει να ανανεώνεται κάθε σεζόν. Ο μηχανισμός διαφέρει. Η εξάρτηση που παράγει είναι η ίδια, και το ίδιο είναι και η απάντηση.

Τι θα χτίσει το AURIO

Ο Πυλώνας 01 βάζει πρώτη την Κοινοτική Τράπεζα Σπόρων, στο πρότυπο Navdanya που έχει χτίσει 150 τέτοιες τράπεζες και έχει εκπαιδεύσει πάνω από ένα εκατομμύριο αγρότες στην κυριαρχία του σπόρου από το 1987. Ο πρώτος χώρος ανοίγει στην Αλεξανδρούπολη με είκοσι παραδοσιακές θρακικές ποικιλίες, υπό μη εμπορική άδεια ελεύθερης πρόσβασης που αποτρέπει την κατοχύρωση με ευρεσιτεχνία οποιουδήποτε κατατεθέντος υλικού. Πενήντα παραδοσιακές ελληνικές ποικιλίες μέσα σε δύο χρόνια. Σπόρος σε τιμή κόστους για τους δημόσιους βρώσιμους κήπους και για τους γυναικείους συνεταιρισμούς που ο πυλώνας κλιμακώνει σε ολόκληρο τον Έβρο.

Δίπλα της στέκεται ένας κανόνας που δεν κοστίζει τίποτα: ένα μόνο υποάρθρο στον Νόμο 4673/2020 που σταματά κάθε ελληνικό συνεταιρισμό, δήμο ή κρατικό φορέα από το να δαπανά δημόσιο χρήμα για σπόρους κατοχυρωμένους με ευρεσιτεχνία σε υπαίθρια καλλιέργεια. Το δημόσιο χρήμα καλλιεργεί δημόσιο σπόρο.

Ένας γεωπόνος της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού είπε στο Reuters ότι η τράπεζα του Μουχάνα είναι μια σταγόνα στον ωκεανό μπροστά σε όσα χρειάζονται οι αγρότες της Γάζας. Έχει δίκιο, και είναι επίσης η σταγόνα που ήταν ακόμη εκεί όταν ο ωκεανός είχε χαθεί. Για αυτή την ιδιότητα χτίζουμε. Όχι επειδή η Ελλάδα είναι η Γάζα. Επειδή ένα διατροφικό σύστημα που λειτουργεί μόνο όσο τα σύνορα είναι ανοιχτά και οι άδειες πληρωμένες δεν είναι κυρίαρχο, όποιος κι αν κατέχει τη γη.

Το άλλο μισό της πρότασης

Ο Πυλώνας 08 λέει ότι η ελληνική φωνή για τη Γάζα πρέπει να είναι συνεπής με την ελληνική θέση για το Αιγαίο: το διεθνές δίκαιο ως λειτουργικό σύστημα της εξωτερικής πολιτικής, όχι σύνθημα για μία θάλασσα και σιωπή για μια άλλη. Η Νότια Αφρική έφερε την υπόθεση στο Διεθνές Δικαστήριο τον Δεκέμβριο του 2023. Το Εφετείο της Χάγης διέταξε την Ολλανδία να σταματήσει την εξαγωγή εξαρτημάτων F35 στο Ισραήλ τον Φεβρουάριο του 2024. Αυτά είναι τα εργαλεία. Η Ελλάδα μπορεί να τα χρησιμοποιήσει.

Ένας άνθρωπος μέσα σε μια σκηνή με τριάντα δύο σακιά σπόρους δεν ζητά από την Ευρώπη συμπόνια. Της δείχνει πώς μοιάζει η κυριαρχία όταν όλα τα άλλα έχουν αφαιρεθεί. Η κυριαρχία ξεκινά από τον τόπο μας. Η δική μας ξεκινά με μια τράπεζα σπόρων στη Θράκη.

Διαβάστε τον Πυλώνα 01: Διατροφική Κυριαρχία. Και ελάτε να τη χτίσουμε μαζί.